استان گلستان که روزگاری به سرزمین طلای سفید معروف بود و با کشت گسترده پنبه در صدها هزار هکتار، ستون فقرات اقتصاد کشاورزی منطقه را تشکیل می‌داد، اکنون بار دیگر شاهد تلاش‌های جدی و چندجانبه برای احیای این محصول استراتژیک است .به گزارش ایرنا، تلاش‌ چندجانبه برای احیای پنبه نویدبخش رونق اقتصادی، ایجاد فرصت‌های شغلی جدید و حرکت به سوی خودکفایی در تولید پنبه و محصولات وابسته به آن محسوب می‌شود. رئیس سازمان جهاد کشاورزی گلستان، در نشست‌های اخیر (از جمله نهمین جلسه کمیسیون کشاورزی اتاق بازرگانی گرگان در سال ۱۴۰۴) اعلام کرد که برای نخستین بار، اعتباری مستقل به مبلغ ۱۲۵ میلیارد ریال از منابع موجود برای توسعه و احیای زراعت پنبه اختصاص یافته است. ابراهیم هزارجریبی اظهار کرد: این اعتبار شامل ۷۵ میلیارد ریال برای امور کارشناسی، مراقبت‌های گیاهی و زراعت، ۳۵ میلیارد ریال برای مکانیزاسیون (تعمیر، ارتقا و افزایش کمباین‌های برداشت) و مابقی به عنوان برش استانی است. به گفته وی، هدف از تخصیص این اعتبار، ترغیب بخش خصوصی، افزایش بهره‌وری و گسترش سطح زیرکشت اعلام شده است. اداره‌کل پنبه و دانه‌های روغنی وزارت جهاد کشاورزی نیز پیش‌بینی کرده که سطح زیرکشت پنبه در سال زراعی جدید به حدود ۱۰۶ هزار هکتار برسد در حالی که این مقدار در سال کشاورزی گذشته ۸۰ هزار هکتار بود. محقق موسسه تحقیقات پنبه گلستان، تأکید کرد: برای رسیدن به خودکفایی (طبق سند امنیت غذایی وزارتخانه)، ضریب خوداتکایی باید از ۵۶ درصد کنونی به ۸۷ درصد افزایش یابد. شعبان کشیری ظرفیت توسعه پنبه در گلستان را ۳۰ تا ۳۲ هزار هکتار در آینده دانست و برای سال جاری برنامه‌ریزی ۱۸ هزار و ۶۰۰ هکتار را اعلام کرد. وی افزود: با وجود چالش‌هایی مانند کمبود آب در سدها و رقابت شدید با کشت شالی، دستیابی به این هدف دور از انتظار به نظر می‌رسد. کشیری پنبه را مدیریت‌پذیرترین محصول زراعی دانست و به تجربه‌های پنج سال اخیر در ایستگاه تحقیقاتی و مزارع کشاورزان منطقه سیستانی‌محله بهاران گرگان اشاره کرد که عملکرد زیر چهار تن در هکتار نداشته است. وی بر سرمایه‌گذاری در افزایش عملکرد واحد سطح، برداشت وش پنبه و توجه ویژه به اقتصادی کردن تولید برای کشاورزان تأکید کرد و افزود: پنبه اغلب به اراضی کم‌بازده و دیم سوق داده می‌شود. استاد دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان هم با اشاره به سابقه درخشان استان در تولید پنبه، تأکید کرد: گلستان روزگاری «سرزمین طلا» بود و برای شتاب‌بخشی به احیا، نیاز به تشکیل کارگروهی برای حل موانع وجود دارد. کامران رهنما به پروژه‌های دانشگاه در مقابله با آفات و بیماری‌ها از طریق هوش مصنوعی اشاره کرد و افزود:  دانش فنی تولید پنبه رنگی در استان توسعه یافته، اما کشت آن گسترش نیافته است؛ در حالی که پاکستان و آمریکا اکنون در این زمینه پیشرو هستند. وی بر لزوم ایستادن کنار کشاورزان، ارائه تسهیلات، مقابله با کشت‌های رقیب (به ویژه شالی)، حل مشکل کوچک شدن اراضی زراعی و تجهیز امکانات پیش‌بینی هواشناسی برای پیش‌بینی دقیق حتی سه ماهه تأکید کرد و خواستار اقدام نمایندگان مجلس در حل مسئله یکپارچه‌سازی اراضی شد.

نقش بخش خصوصی، مکانیزاسیون و کشاورزی قراردادی

نماینده کشاورزان گلستان، عقب‌ماندگی گلستان نسبت به سایر مناطق را ناشی از رقابت با محصولات سودآور مانند شالی دانست و پیشنهاد کرد برای توسعه پایدار، به سمت کشاورزی قراردادی حرکت شود. علیقلی ایمانی بر سرمایه‌گذاری در تکنولوژی روز مانند ماشین‌های برداشت مکانیزه برای جبران کمبود کارگر و کاهش هزینه‌ها تأکید کرد و گفت: شرایط اقتصادی کشت باید برای بهره‌برداران عملیاتی و جذاب شود. کارشناس و مشاور کشاورزی بخش خصوصی، نیز زمین‌های اختصاص‌یافته به پنبه را عمدتاً اراضی کم‌بازده توصیف کرد و سرمایه‌گذاری در ماشین‌های برداشت را کلیدی برای افزایش کیفیت، کاهش هزینه‌ها و رقابت با کشت‌های رقیب دانست. محمدرضا عباسی یادآور شد: گلستان از دو سال پیش طرح استفاده از ماشین‌های برداشت را اجرا کرده و در حال توسعه آن است که کارخانه‌های پنبه‌پاک‌کنی و نساجی‌ها باید از به‌کارگیری این ماشین‌ها حمایت کنند تا تولید وش با کیفیت بالا محقق شود. رئیس اداره فناوری‌های نوین جهاد کشاورزی گلستان، با اشاره به آزادسازی ارز ترجیحی، گفت: تولید پنبه باید حداقل به نقطه سربه‌سر برسد تا توجیه اقتصادی داشته باشد. مریم برزنونی پیشنهاد جایگزینی پنبه با عملکرد حداقل ۲ تن در هکتار به جای گندم کم‌بازده با عملکرد یک تن در هکتار در زمین‌های ضعیف را داد و بر بازنگری شیوه‌نامه‌های فنی تأکید کرد. با وجود چالش‌هایی مانند تنش آبی، تغییر اقلیم، کوچک شدن اراضی، رقابت شالی و نیاز به حمایت‌های بازرگانی و یکپارچه‌سازی، عزم مسئولان، کارشناسان دانشگاهی، محققان موسسه تحقیقات پنبه، کشاورزان و بخش خصوصی برای احیای پنبه جدی است. تمرکز بر مکانیزاسیون با برنامه برداشت مکانیزه در هزاران هکتار، کشاورزی دانش‌بنیان، زنجیره ارزش کامل از مزرعه تا نساجی و حمایت‌های قیمتی و اعتباری، می‌تواند گلستان را بار دیگر به قطب پنبه ایران تبدیل کند.