فرزاد نجفي اميري- به تازگي با حضور استاندار گلستان، نيروگاه خورشيدي 3.2 مگاواتي روستاي بدراق ملا در آق قلا به بهره برداري رسيد؛ يکي از چند نيروگاهي که اين روزها تقريباً هر هفته در گوشه اي از استان افتتاح مي شود. اين روند، تصويري روشن از مسير گلستان در توسعه انرژي هاي تجديدپذير ارائه مي دهد. ظرفيتي که تا چند سال پيش از 3 مگاوات فراتر نمي رفت، اکنون به حدود 50 مگاوات رسيده و طبق هدف گذاري دولت چهاردهم، با افزوده شدن نزديک به 210 مگاوات ديگر تا پايان سال جاري، استان را به مرز 250 مگاوات نزديک مي کند. بخش مهمي از اين شتاب صرفاً حاصل افزايش سرمايه گذاري نيست، بلکه به هماهنگي ميان دستگاه هاي اجرايي، کاهش موانع اداري و کوتاه تر شدن فرآيندهاي صدور مجوز و واگذاري زمين باز مي گردد. عدد سرمايه گذاري اين طرح هم قابل توجه است. با هزينه اي حدود 80 ميليارد تومان براي هر مگاوات، مجموع ظرفيت موجود و در دست ساخت استان رقمي نزديک به 20 هزار ميليارد تومان (20 همت) مي شود؛ رقمي که در مقياس اقتصاد گلستان قابل‌توجه است و نشان مي دهد انرژي خورشيدي از يک طرح حاشيه اي به يکي از محورهاي جدي توسعه استان تبديل شده است. اين توسعه فقط يک پروژه دولتي نيست؛ از شرکت هاي سرمايه گذار بزرگ و ادارات دولتي تا دهياري ها و نهادهاي حمايتي مانند کميته امداد، طيف متنوعي از بازيگران در آن سهيم اند و اين حضور همزمان سرمايه گذاران بزرگ، نهادهاي عمومي و جوامع محلي، وابستگي طرح به يک بازيگر خاص را کاهش داده و پايداري اجراي آن را افزايش مي دهد. فوايد انرژي خورشيدي براي استاني مثل گلستان فقط به توليد برق محدود نمي شود. اين انرژي پاک و بدون آلودگي است و در حال حاضر نزديک به هزار نفر را به طور مستقيم و غيرمستقيم در استان مشغول به کار کرده است. از سوي ديگر، پراکندگي جغرافيايي نيروگاه هاي خورشيدي، وابستگي استان به چند نقطه محدود توليد برق را کاهش داده و تاب آوري شبکه را در برابر نوسانات و خاموشي ها افزايش مي دهد؛ موضوعي که در فصل گرم سال، وقتي فاصله ميان توليد و تقاضاي برق بيشتر احساس مي شود، اهميتش دوچندان مي گردد. توسعه نيروگاه هاي خورشيدي، محدوديت دسترسي صنعت گلستان به برق پايدار را کاهش داده و يکي از پيش نيازهاي اصلي گسترش فعاليت هاي صنعتي در استان را فراهم مي کند. شهرک هاي صنعتي گلستان در حال حاضر در مجموع کمتر از 60 مگاوات برق مصرف مي کنند؛ رقمي که نشان مي دهد يکي از گلوگاه هاي مهم توسعه صنعتي استان، دسترسي به انرژي مطمئن و پايدار است. انرژي خورشيدي براي گلستان صرفاً يک منبع جديد توليد برق نيست؛ بلکه ابزاري براي کاهش محدوديت هاي توسعه در سه حوزه صنعت، کشاورزي و تأمين آب به شمار مي رود. يکي از فرصت هايي که در استاني کشاورزي مانند گلستان بايد بيش از پيش جدي گرفته شود، استفاده از انرژي خورشيدي براي تامين برق چاه هاي کشاورزي است. نکته اي که کمتر به آن توجه مي شود اين است که حدود 95 درصد آب شرب مردم استان نيز از همين منابع آب زيرزميني تامين مي شود و بخشي از چاه هايي که اين آب را تامين مي کنند، در اصل از بخش کشاورزي اجاره شده اند. در شرايطي که قطعي برق به دغدغه اي جدي تبديل شده، خورشيدي کردن چاه هاي کشاورزي تنها يک سياست حمايتي براي بخش کشاورزي نيست؛ بلکه بخشي از راهبرد تأمين پايدار آب شرب استان محسوب مي شود. توسعه سامانه هاي خورشيدي در بخش کشاورزي، هم هزينه تأمين انرژي را براي بهره برداران کاهش مي دهد و هم بخشي از فشار مصرف برق در دوره اوج بار تابستان را از شبکه سراسري حذف مي کند.

 استقرار نيروگاه ها در اراضي مرتعي کم بازده، اين امکان را فراهم کرده است که توليد انرژي و بهره برداري دامي به جاي رقابت با يکديگر، در قالب يک کاربري مکمل دنبال شوند. با اين همه، يک نگاه واقع بينانه نبايد چالش هاي اين مسير را ناديده بگيرد. نگهداري و نظافت منظم پنل ها در اقليم گلستان هزينه اي مستمر است که در صورت غفلت، راندمان نيروگاه ها را به مرور پايين مي آورد؛ نکته مهم تر اينکه رشد سريع ظرفيت توليد بايد با ظرفيت شبکه انتقال و توزيع استان هم گام باشد؛ بدون تقويت به موقع خطوط و پست هاي برق، بخشي از اين برق توليدي امکان تخليه به شبکه را پيدا نخواهد کرد. در سطح کشاورزان هم، با وجود صرفه اقتصادي روشن خورشيدي‌کردن چاه ها در بلندمدت، هزينه اوليه ساخت و نصب همچنان براي بسياري از بهره برداران خرد سنگين است و بدون تسهيلات بانکي هدفمند، اين فرصت بيشتر در اختيار سرمايه‌گذاران بزرگ باقي خواهد ماند تا کشاورز کوچک. با همه اين پيشرفت ها، مسير پيش رو هنوز نيازمند توجه است: تسريع در تخصيص اعتبار به طرح هاي روستايي و مدارس، تقويت هم زمان ظرفيت شبکه انتقال برق و تسهيل مالي هدفمندتر براي کشاورزاني که مي خواهند چاه خود را خورشيدي کنند. گلستان امروز در نقطه اي قرار گرفته که مي تواند از يک مصرف کننده صرف انرژي به يکي از توليدکنندگان مهم برق پاک کشور تبديل شود؛ اما موفقيت در اين مسير تنها به احداث نيروگاه هاي بيشتر وابسته نيست؛ بلکه به توان استان در تبديل انرژي خورشيدي به مزيتي پايدار براي صنعت، کشاورزي و امنيت آبي خود بستگي دارد.

دانشجوي دکتري آمار