انتشارکتاب تلفيق سبکهاي کتابت قرآن کريم
یادداشت |
محمد نظري
همزمان با حضور در کلاسهاي فوق ممتاز استاد اميرخاني در سنين 18 الي 19 سالگي براي نخستين بار قرآن کريم به خط استاد طه را مشاهده نمودم. در همان نگاه آغازين با کتابتهاي رايج متفاوت بود. و با آثار بزرگاني همچون استاد احمد نيريزي- استاد حاج طاهر خوشنويس- استاد حامد الآمدي و استاد هاشم محمد البغدادي که از سرآمدان کشورهاي ايران- ترکيه و عراق بودند. در کتابت استاد طه چينش حروف و کلمات در جوار هم از نظر اصول ترکيب و شاخصههاي آن مطابق با قواعد رايج نب
ود و وجود يک مشکل جدي در اين کتابت با احترام به زحمات و نوآوريها، مُبرهن و آشکار بود. در اين کتابت ويژگيهايي چون دُورِ حرکتِ قلم در حدّ قابل توجهي ضعيف و کمرنگ بود و لحاظ همين موضوع يعني فاصلهي زياد آن با مهمترين ويژگي هنرهاي ايراني از نظر ارزشها و توانمنديهاي هنري. غمانگيزتر آن که به مرور زمان نشر اين قرآن با حمايت گُستردهي کشور عربستان و آل سعود و استفاده از ظرفيت عظيم حج گسترش يافت تا جايي که کتابتهاي فاخر و ارزشمند ايراني تحتالشعاع آن قرار گرفت. انتظاري که از مسئولين مربوطه ميرفت آن بود که با چشمي باز و هوشيارانه با اين موضوع مواجه ميشدند که نشد و در نهايت پذيراي صدمات و لطمات فراواني در خصوص کتابتهاي قرآن کريم و ميراث گرانقدر بيش از هزار ساله خود شديم. پرواضح است که ما ايرانيان پديد آورنده و واضع خطوط سته بودهايم که همانگونه که در کتاب به شرح تفصيلي و نقد اين شيوه (امير مصر) پرداختهام خروج از بالاترين زاويهي خطوط سته و مشکلات آن محل اشراف اساتيد، از گذشته تا حال بوده و اين که اين شيوه تا اين حد موردنظر واقع شود جاي شگفتي دارد. مدتها با اساتيد و چهرههاي مربوطه در حد توان و امکان ارتباطاتي برقرار و دغدغهها مطرح شد که اکثرا به مشکل اذعان مينمودند ليکن راه حلي ارائه نميشد. البته نقدها و اعتراضاتي از ناحيهي برخي مراجع و بزرگان مطرح شد که بيشتر در حوزهي قواعد بود. 10 سالي به همين منوال گذشت و اتفاقي نيفتاد تا اين که تصميم گرفتم به بررسي آن پرداخته علت سردي حاکم بر خطوط و برخي مشکلات ديگر مورد پژوهش قرار گيرد. شيوهي اميري مصر به گفتهي جناب استاد تفکري در کتاب پژوهشي در رسم المصحف توسط 4 تن از علماي الازهر مصر ابداع شده که استاد طه نيز بر اساس آن کتابت نمودهاند و در مراحل تحقيق مشخص شد که نوع زاويهي قلم ايشان خاصه استاد طه و پيامدهاي آن، خوشنويس تسلط خود بر وحش و انس قلم را تا حد زيادي از دست ميدهد که در کتاب تلفيق در قالب 9 فصل پيامدهاي آن به نقد بررسي شده است. يکي از دلائل اصلي پرداختن بنده به تأليف کتاب تلفيق هم تأثيرات منفي اين نوع کتابت و آهنگ خاص حرکات قلم بر نوجوانان و جوانان در مطالعهي مداوم آن بود که مبحث قابل تأمّلي است که انشاءالله پس از نشر کتاب به شرح تفصيلي آن خواهيم پرداخت و به همين مقدار بسنده ميگردد که تأثيرات آن در حوزهي روانشناسي تحرير حروف و کلمات بر سنين خاص ميبايست به شکل جدي مورد ارزيابي قرار گيرد. در ادامه و در ميانهي مسير پژوهش به اين نتيجه رسيدم که آوردههاي شيوهي اميري مصر را با ويژگيهاي ممتاز خطوط سته تلفيق نموده از ظرفيتهاي هر دو شيوهي رسمالاملاء و رسم المصحف بهرهگيري نموده و با زواياي خطوط سته که در بين خطوط سته زاويه 5/63 که مربوط به خط نستعليق (عروس هنرهاي اسلامي) ميباشد و پذيراي آن با فاصله زيادي از ديگر خطوط بود تلفيق نموده چه اين که ويژگيهاي زاويه 5/63 تحمل اين موضوع و فراتر از آن را داشت. اين مهم انجام شد که در کتاب در قالب 6 فصل به آن پرداخته شده است. معمولا در پژوهشي اين چنين آوردههايي هم وجود دارد که از جمله آوردههاي کتاب تلفيق بهرهگيري شايسته از وحش و انس قلم در ترکيب و در خط نسخ و پيامدهاي ترکيبي آن ميباشد که ظاهرا در بيش از هزار سال گذشته قابل توجه بوده است که انشاءالله در زمان مناسب و پس از نشر به شرح آن خواهيم پرداخت. در ابتدا قرار بود که کتاب به 2 زبان فارسي و عربي در داخل و خارج از کشور نشر يابد که به توصيهي جناب استاد سميعي فرد و تني چند از صاحب نظران زبان انگليسي هم به آن اضافه شد که در نهايت به 3 زبان فارسي- عربي و انگليسي منتشر ميشود. کتاب در قطع بزرگ و به ضرورت با چاپي نفيس و بصورت اهدايي مطابق با برنامه در داخل و خارج از کشور و بيش از يکصد کشور ارائه خواهد شد که همت دلسوختگان و علاقهمندان را مجدانه ميطلبد. در زمان پژوهش اين کتاب که قريب به 12 سال با همهي نامهربانيها و ناملايمات بطول انجاميد جناب آقايان دکتر اسماعيلي- وزير محترم سابق فرهنگ و ارشاد اسلامي- دکتر اسلامي معاونت محترم وزير- دکتر افضلي مديرعامل محترم دفتر توسعهي هنر و در اين اواخر هم جناب آقاي دکتر ارباب سليماني معاونت محترم قرآن و عترت وزارت ارشاد اسلامي حمايتها و توجهاتي داشتهاند.
در پايان اين اثر با همه کاستيها و نواقص در حال حاضر اثري بديع در حوزه کتابتهاي قرآن کريم ميباشد. 2 نهاد در کشور براي چاپ آن اعلام آمادگي نمودهاند که به لحاظ برخي محدوديتها و ملاحظات تلاش ميگردد خود اقدام به چاپ آن نمائيم که همت دوستداران و علاقمندان را ميطلبد. انشاءالله خدمتي باشد هر چند کوچک به ساحت مقدس قرآن کريم.
در پايان اين اثر تقديم ميگردد:
به شهيدان بزرگوار جناب آقايان اکبر باستاني و طلبه شهيد سيدحسن حسيني.
مدرس انجمن خوشنويسان ايران
و مؤلف کتاب
تلفيق سبکهاي کتاب قرآن کريم