رحمان قره باش- در راستاي توسعه روابط اقتصادي و تجاري استان گلستان با کشورهاي آسياي مرکزي، هيأتي متشکل از 42 نفر از مسئولان، مديران اقتصادي و فعالان بخش خصوصي و تجاري استان به سرپرستي استاندار محترم گلستان، به شهر دوشنبه، پايتخت جمهوري تاجيکستان، سفر کرد. هدف اصلي اين سفر، بررسي ظرفيت‌هاي اقتصادي، تجاري، سرمايه‌گذاري و همچنين شناخت ميداني فضاي اجتماعي و فرهنگي تاجيکستان بود. آنچه اين سفر را از بسياري از سفرهاي تجاري متمايز مي‌کند، وجود اشتراکات عميق زباني، فرهنگي، تاريخي و تمدني ميان ايران و تاجيکستان است. مشاهدات عيني اعضاي هيأت نشان داد که اين اشتراکات در روابط اجتماعي مردم نيز نمود قابل توجهي دارد.

 

تاجيکستان؛ کشوري با ظرفيت‌هاي اقتصادي قابل توجه و هنوز توسعه‌نيافته

يکي از مهم‌ترين برداشت‌هاي ميداني از اين سفر، وجود فاصله ميان ظرفيت‌هاي بالقوه تاجيکستان و سطح فعلي فعاليت‌هاي اقتصادي آن است.تاجيکستان از نظر منابع طبيعي، کشاورزي، معادن، انرژي، گردشگري، خدمات و موقعيت منطقه‌اي داراي ظرفيت‌هاي قابل توجهي است؛ اما بخش‌هايي از اين ظرفيت‌ها هنوز به صورت کامل فعال نشده‌اند.از اين منظر، بازار تاجيکستان را مي‌توان بازاري در حال توسعه، داراي ظرفيت رشد و در برخي حوزه‌ها نسبتاً بکر ارزيابي کرد.اين وضعيت براي سرمايه‌گذاران و صادرکنندگان ايراني مي‌تواند يک فرصت محسوب شود؛ مشروط بر اينکه ورود به بازار با مطالعه دقيق، شناخت قوانين و انتخاب شرکاي معتبر تاجيکي انجام گيرد.

مزيت بسيار مهم؛ زبان مشترک و پيوندهاي فرهنگي

يکي از مهم‌ترين مزيت‌هاي تاجيکستان براي ايران، زبان فارسي است.اشتراک زباني باعث شده است ارتباط ميان مردم دو کشور بسيار آسان‌تر از بسياري از بازارهاي خارجي باشد.در جريان اين سفر، علاقه و احترام مردم تاجيکستان نسبت به ايران و ايرانيان به شکل محسوسي مشاهده شد.اين موضوع صرفاً يک مسئله فرهنگي نيست؛ بلکه مي‌تواند به يک مزيت اقتصادي تبديل شود.

زبان مشترک مي‌تواند در زمينه‌هاي زير نقش مؤثري داشته باشد:

• مذاکرات تجاري

• تبليغات و بازاريابي

• آموزش نيروي انساني

• انتقال دانش فني

• گردشگري

•خدمات پزشکي

• همکاري‌هاي دانشگاهي

• همکاري‌هاي فرهنگي و رسانه‌اي

• ايجاد شرکت‌هاي مشترک

بنابراين، سرمايه فرهنگي و زباني ايران و تاجيکستان بايد به سرمايه اقتصادي تبديل شود.

 

ويژگي‌هاي اجتماعي مردم تاجيکستان

از ديگر مشاهدات اين سفر، برخورد گرم، صميمي و مهمان‌نواز مردم تاجيکستان بود.در مقايسه با تجربه‌اي که بسياري از فعالان اقتصادي از سفر به برخي کشورهاي ديگر دارند، مردم تاجيکستان برخوردي نسبتاً صميمانه و محترمانه با ايرانيان دارند

اين ويژگي اجتماعي مي‌تواند براي توسعه گردشگري، تجارت، سرمايه‌گذاري و روابط مردمي ميان دو کشور بسيار ارزشمند باشد.

به نظر مي‌رسد وجود پيشينه مشترک تاريخي و فرهنگي، زمينه مناسبي براي ايجاد اعتماد اوليه در روابط اقتصادي فراهم کرده است.

 

آمادگي تاجيکستان براي جشن سي‌وپنجمين سال استقلال

يکي از مشاهدات قابل توجه در زمان حضور هيأت ايراني در دوشنبه، آمادگي گسترده شهر براي برگزاري جشن سي‌وپنجمين سال استقلال جمهوري تاجيکستان بود.فضاي شهري، تبليغات و آماده‌سازي‌هاي انجام‌شده نشان مي‌داد که اين مناسبت از اهميت ويژه‌اي براي ساختار سياسي و اجتماعي کشور برخوردار است.اين موضوع از منظر اقتصادي نيز قابل توجه است؛ زيرا مناسبت‌هاي ملي و رويدادهاي بزرگ مي‌توانند فرصت مناسبي براي توسعه گردشگري، خدمات، تجارت، نمايشگاه‌ها و معرفي ظرفيت‌هاي اقتصادي کشور باشند.

 

فضاي سياسي و اجتماعي؛ ضرورت پرهيز از قضاوت قطعي

بر اساس گفت‌وگوها و مشاهدات ميداني اعضاي هيأت، به نظر مي‌رسد بخش قابل توجهي از مردم نسبت به ثبات سياسي و عملکرد حکومت ديدگاه نسبتاً مثبتي دارند.با اين حال، در کنار اين رضايت نسبي، در برخي گفت‌وگوهاي غيررسمي نيز نقدهايي نسبت به تمرکز قدرت و نقش پررنگ خانواده امامعلي رحمان در ساختار سياسي کشور مطرح مي‌شد.لازم است تأکيد شود که اين بخش از گزارش، صرفاً برداشت و مشاهده ميداني هيأت و اطلاعات غيررسمي است و نمي‌توان بر اساس آن درباره ديدگاه اکثريت جامعه تاجيکستان قضاوت آماري يا قطعي داشت.از منظر فعالان اقتصادي، مهم‌ترين نکته، وجود ثبات نسبي و امکان پيش‌بيني‌پذيري محيط کسب‌وکار است؛ زيرا سرمايه‌گذاري بلندمدت بيش از هر چيز به ثبات سياسي، امنيت اقتصادي و شفافيت قوانين نياز دارد.

 

حساسيت گمرک تاجيکستان نسبت به ميزان ارز همراه مسافران

يکي از نکات قابل توجهي که شخصاً در اين سفر مشاهده کردم، حساسيت و دقت گمرک تاجيکستان هنگام خروج مسافران نسبت به ميزان ارز همراه آنان بود.اين موضوع از منظر اقتصادي و تجاري قابل توجه است و نشان مي‌دهد که کنترل جريان خروج ارز از کشور براي دستگاه‌هاي مربوطه اهميت دارد.

براي فعالان اقتصادي ايراني که قصد رفت‌وآمد مکرر به تاجيکستان دارند، شناخت دقيق مقررات مربوط به:

• ميزان ارز قابل حمل؛

• اظهار ارز در هنگام ورود و خروج؛

• نحوه اثبات منشأ وجوه؛

• مقررات گمرکي و بانکي؛

• انتقال وجوه تجاري؛ ضروري است.

پيشنهاد مي‌شود پيش از اعزام هيأت‌هاي تجاري بعدي، يک راهنماي جامع مقررات گمرکي، ارزي و بانکي تاجيکستان در اختيار تجار قرار گيرد تا از بروز مشکلات احتمالي جلوگيري شود.

 

فرصت‌هاي اقتصادي مشترک

با توجه به مشاهدات اين سفر، حوزه‌هاي زير مي‌توانند در اولويت همکاري اقتصادي استان گلستان و تاجيکستان قرار گيرند:

 

کشاورزي و صنايع غذايي

توسعه کشت، فرآوري محصولات کشاورزي، بسته‌بندي، سردخانه، صنايع تبديلي و انتقال دانش فني.

ساختمان و خدمات فني و مهندسي

شرکت‌هاي ايراني تجربه مناسبي در ساخت‌وساز، پروژه‌هاي عمراني، تأسيسات و زيرساخت دارند و مي‌توانند در پروژه‌هاي تاجيکستان حضور پيدا کنند.

 

معدن و صنايع معدني

تاجيکستان داراي ظرفيت‌هاي معدني قابل توجهي است و همکاري در اکتشاف، استخراج، فرآوري و تجهيزات معدني مي‌تواند مورد توجه قرار گيرد.

 

انرژي

ظرفيت‌هاي آبي و انرژي تاجيکستان، زمينه مناسبي براي همکاري شرکت‌هاي ايراني در زمينه تجهيزات، خدمات فني و مهندسي و انتقال فناوري فراهم مي‌کند.

 

دارو و تجهيزات پزشکي

اعتماد فرهنگي و نزديکي زباني مي‌تواند زمينه مناسبي براي حضور شرکت‌هاي ايراني در بازار دارو، تجهيزات پزشکي و خدمات درماني ايجاد کند.

 

گردشگري و سلامت

اشتراکات فرهنگي و زباني مي‌تواند زمينه توسعه گردشگري ميان دو کشور را فراهم کند.

 

پيشنهاد ويژه براي استان گلستان

استان گلستان مي‌تواند روابط اقتصادي با تاجيکستان را به صورت هدفمند دنبال کند.

پيشنهاد مي‌شود کارگروه ويژه توسعه روابط اقتصادي گلستان و تاجيکستان با مشارکت استانداري، اتاق بازرگاني، دستگاه‌هاي اقتصادي و بخش خصوصي تشکيل شود.

اين کارگروه مي‌تواند مأموريت داشته باشد که:

1- بازار تاجيکستان را به صورت تخصصي بررسي کند.

2- کالاهاي داراي مزيت صادراتي گلستان را شناسايي کند.

3-پروژه‌هاي سرمايه‌گذاري مشترک را معرفي کند.

4- شرکاي تجاري معتبر تاجيکي را شناسايي کند.

5- مشکلات بانکي، حمل‌ونقل و گمرکي را پيگيري کند.

6- زمينه ايجاد دفتر تجاري گلستان در دوشنبه را فراهم کند.

7- ارتباط تجار گلستاني با اتاق بازرگاني و تشکل‌هاي اقتصادي تاجيکستان را توسعه دهد.

استفاده از ظرفيت اينچه‌برون و آسياي مرکزي

يکي از مهم‌ترين مزيت‌هاي راهبردي استان گلستان، مرز اينچه‌برون و ارتباط ريلي و جاده‌اي با کشورهاي آسياي مرکزي است.

در صورت توسعه زيرساخت‌ها و رفع موانع موجود، مي‌توان از اين ظرفيت براي ايجاد مسير منظم تجاري ميان گلستان، ترکمنستان، ازبکستان و تاجيکستان استفاده کرد.

در اين چارچوب، تاجيکستان نبايد صرفاً مقصد کالاهاي گلستان باشد؛ بلکه مي‌تواند بخشي از يک شبکه تجاري منطقه‌اي قرار گيرد.

 

جمع‌بندي و نتيجه‌گيري

سفر هيأت 42 نفره استان گلستان به تاجيکستان نشان داد که اين کشور از سه ويژگي مهم براي توسعه روابط با ايران برخوردار است:

نخست، اشتراکات عميق فرهنگي و زباني؛

دوم، علاقه و نگاه مثبت بخش قابل توجهي از مردم نسبت به ايران؛

سوم، ظرفيت‌هاي اقتصادي قابل توجهي که هنوز به طور کامل فعال نشده است.

از اين منظر، تاجيکستان را نبايد صرفاً يک بازار صادراتي کوچک تلقي کرد؛ بلکه مي‌توان آن را بازاري براي حضور بلندمدت بخش خصوصي ايران و سکويي براي توسعه روابط اقتصادي با آسياي مرکزي دانست.

البته براي استفاده از اين فرصت، صرفاً اعزام هيأت‌هاي تجاري کافي نيست. لازم است سفرهاي تجاري به قرارداد، سرمايه‌گذاري مشترک، ايجاد شرکت مشترک، انتقال فناوري و حضور دائمي بخش خصوصي منجر شود.

 

پيشنهاد نهايي

تاجيکستان کشوري با اشتراکات عميق فرهنگي و زباني با ايران، مردمي گرم و علاقه‌مند به ايران و ظرفيت‌هاي اقتصادي هنوز فعال‌نشده است. اين ويژگي‌ها، در صورت همراه شدن با برنامه‌ريزي دقيق، مي‌تواند تاجيکستان را به يکي از بازارهاي مهم و قابل اتکاي بخش خصوصي ايران در آسياي مرکزي تبديل کند. به نظر مي‌رسد بهترين راهبرد براي استان گلستان اين باشد که پس از اين سفر، ارتباط با طرف تاجيکي حفظ و يک برنامه عملياتي يک‌ساله تدوين شود.

 

عضو هيات نمايندگان اتاق بازرگاني و عضو گروه اعزامي به کشور تاجيکستان