درباره گشایش شهرداری بافت تاریخی گرگان
یادداشت |
عین اله تاجیک
مراسم افتتاح شهرداری بافت تاریخی گرگان برگزار شد؛ اما در گزارشها و تصاویر منتشرشده، حضور برخی چهرههایی که سالها در شکلگیری حافظه فرهنگی و اجتماعی شهر نقش داشتهاند، دیده نمیشود. این غیبت، پرسشی روشن ایجاد میکند: آیا برای حضور نمایندگان حافظه فرهنگی گرگان در برنامهریزی این مراسم جایگاه مشخصی در نظر گرفته شده بود؟
مراسم افتتاح پایان مییابد، اما گاهی آنچه باقی میماند، خود افتتاح نیست؛ سؤال یا سئوالات پیرامون آن است.
پیشکسوتان، فرهیختگان، صاحبنظران و چهرههای خوشنام هر شهر، فقط مهمان یک مراسم نیستند. آنها بخشی از حافظه زنده شهرند؛ کسانی که گذشته را دیدهاند، درباره آن روایت دارند و گاهی معنای یک بنا، خیابان یا پروژه را بهتر از هر متن رسمی میشناسند. از این رو، نبودن برخی از آنان در مراسم افتتاح شهرداری بافت تاریخی، موضوعی قابل بررسی است؛ هرچند بدون اطلاعات کافی نمیتوان علت آن را به محدودیتهای اجرایی، ملاحظات اداری، اطلاعرسانی ناکافی، دلایل شخصی یا تصمیمی مدیریتی نسبت داد. برگزارکنندگان میتوانند توضیح دهند که آیا از این چهرهها دعوت شده بود، فهرست مهمانان بر چه اساسی تهیه شد و چه عواملی بر حضور یا غیبت آنان اثر گذاشت.
فهرست مهمانان و معیار انتخاب
هر مراسم رسمی فهرستی از مدعوین دارد و پشت این فهرست نیز تصمیمهایی وجود دارد: چه کسی دعوت شود، چه کسی دعوت نشود و چه کسانی در جایگاه مهمانان اصلی قرار بگیرند.
پرسش مشخص این است: چه نهادی مسئول تهیه فهرست مهمانان بود و معیار انتخاب افراد چه بود؟ آیا از بزرگان، پژوهشگران، فعالان فرهنگی، پیشکسوتان مدیریت شهری و دیگر صاحبنظران دعوت شده بود؟ اگر چنین بوده، دامنه و شیوه دعوت چگونه بود و آیا محدودیتهای زمانی، اجرایی یا دلایل دیگری مانع حضور برخی افراد شد؟ اگر از برخی چهرهها دعوت نشده بود، مبنای این تصمیم چه بود؟
ارائه توضیح درباره این موارد میتواند روشن کند که موضوع به محدودیت اجرایی، نقص احتمالی در اطلاعرسانی، تصمیمی مدیریتی یا تفاوت در تعریف دامنه مهمانان مربوط بوده است. ارزیابی این روند نیز بهتر است همراه با فرصت پاسخگویی و شنیدن توضیحات برگزارکنندگان باشد.
افتتاح شهرداری بافت تاریخی گرگان فقط افتتاح یک ساختمان نبود؛ پروژهای بود که با تاریخ شهر ارتباط داشت، این مراسم صرفاً افتتاح یک طرح عمرانی نبود که پس از پایان عملیات، پروندهاش بسته شود. چنین پروژهای را میتوان بخشی از روایت شهر دانست و افتتاح آن فرصتی برای گردهمآوردن کسانی باشد که بخشی از این روایت را در حافظه خود دارند؛ از معماران، کارشناسان و پژوهشگران گرفته تا فعالان فرهنگی، پیشکسوتان مدیریت شهری و شهروندانی که سالها با آن مکان و خاطرههایش زندگی کردهاند. اگر این افراد در رویدادی مرتبط با تاریخ شهر حضور نداشته باشند، این پرسش مطرح میشود که آیا میان مدیریت شهری و جامعهای که قرار است از مزایای افتتاح شهرداری بافت تاریخی بهرهمند شود، فاصلهای شکل گرفته است؟ پاسخ به این پرسش نیازمند بررسی روند تصمیمگیری و دریافت توضیحات برگزارکنندگان درباره دلایل و شرایط برگزاری مراسم است.
پاسخگویی، به معنای تخریب نیست
مطالبه توضیح از مدیریت شهری الزاماً به معنای متهم کردن مدیران نیست. پاسخ روشن میتواند بسیاری از برداشتهای نادرست را از بین ببرد: اگر دعوت انجام شده است، میتوان درباره دامنه و شیوه آن توضیح داد؛ اگر برخی افراد دعوت نشدهاند، میتوان معیارها را اعلام کرد؛ و اگر محدودیت اجرایی یا نقصی در برنامهریزی رخ داده است، میتوان آن را توضیح داد و برای برنامههای بعدی اصلاح کرد.
آنچه اهمیت دارد، باقی نماندن پرسش در فضای ابهام است؛ بهخصوص وقتی پای سرمایه اجتماعی یک شهر در میان باشد. توضیح شفاف، هم امکان نقد منصفانه را فراهم میکند و هم مانع شکلگیری برداشتهای شتابزده میشود. برگزارکنندگان میتوانند دیدگاه و مستندات خود را درباره روند دعوت، ترکیب مهمانان و محدودیتهای احتمالی مراسم در اختیار افکار عمومی قرار دهند.
گرگان، فقط پروژههایش نیست
گرگان را نمیتوان فقط با پروژههایی که در آن ساخته یا افتتاح میشوند شناخت. شهر، مجموعهای از خاطرهها، آدمها، تجربهها و روایتهایی است که در طول سالها شکل گرفتهاند.
بزرگان و فرهیختگان شهر نیز بخشی از همین سرمایهاند. مدیریت شهری میتواند از این موضوع فرصتی برای ارائه توضیحی روشن و ایجاد رویهای مشخص برای مشارکت دادن صاحبنظران در پروژههای مرتبط با هویت و تاریخ شهر بسازد.
چون یک شهر زمانی صاحب یک پروژه تاریخی میشود که فقط آن را افتتاح نکند؛ بلکه آن را بفهمد، روایت کند و در حافظه جمعی خود جای دهد.
پرسش اصلی این است:
در روزی که قرار بود برای مدیریت بخشی از تاریخ گرگان شهرداری جدید افتتاح شود، چه تمهیداتی برای حضور و نقشآفرینی حافظه شهر در نظر گرفته شده بود؟ در پاسخ به این پرسش توضیحات شهرداری گرگان راهگشاست.
مدیر مسئول موسسه پرنیان فرهنگ و نور