مهرگان؛ جشن خرد، دادگري و اعتدال
گزارش |
احسان مکتبي، پژوهشگر و روزنامه‌نگار، به مناسبت جشن مهرگان در جمع تحريريه گلشن مهر، بر اهميت بازخواني متون کهن ادبي و بهره‌گيري از آموزه‌هاي شاهنامه فردوسي، به‌ويژه مفاهيم خرد، دادگري، اعتدال و دوري از آز و طمع، تأکيد کرد.
به گزارش گلشن مهر، احسان مکتبي روز 16 مهرماه 1405، در جمع اعضاي تحريريه کودک و نوجوان روزنامه گلشن مهر، با اشاره به جايگاه مهرگان در فرهنگ ايراني گفت: جشن‌هاي ايراني صرفاً مناسبت‌هايي براي شادي و گردهمايي نيستند، بلکه حامل آموزه‌هايي اخلاقي و فرهنگي‌اند که مي‌توانند راهنماي زندگي فردي و اجتماعي ما باشند.
وي با تأکيد بر ضرورت مطالعه مستقيم متون ادبي و پرهيز از بسنده کردن به مطالب پراکنده فضاي مجازي اظهار کرد: نسل جوان بايد با دقت و تأمل به سراغ آثار بزرگان ادب فارسي برود و پيام‌هاي نهفته در اين آثار را دريابد. شاهنامه فردوسي، بوستان و گلستان سعدي و ديوان حافظ از جمله آثاري هستند که مي‌توانند در پرورش انديشه، تقويت فضيلت‌هاي اخلاقي و شناخت سنت‌هاي فرهنگي ايران نقش مؤثري داشته باشند.
مهر؛ نماد اعتدال در فرهنگ ايراني
مکتبي در ادامه، با اشاره به مفهوم مهر و پيوند آن با اعتدال در سنت‌هاي ايراني، اظهار کرد: در فرهنگ ايراني، اعتدال جايگاهي بنيادين دارد و جشن‌هاي مرتبط با دگرگوني‌هاي طبيعت را مي‌توان فرصتي براي تأمل در نظم هستي و ضرورت تعادل در زندگي انسان دانست.
وي با اشاره به تقارن شب و روز در آغاز بهار و پاييز افزود: اين مناسبت‌ها مي‌توانند به ما يادآوري کنند که زندگي شايسته، نيازمند پرهيز از افراط و تفريط و حرکت در مسير تعادل است. همان‌گونه که طبيعت در نقطه‌اي از سال به تعادل مي‌رسد، انسان نيز بايد در رفتار، خواسته‌ها و تصميم‌هاي خود به دنبال اعتدال باشد.
اين پژوهشگر با اشاره به جايگاه جشن مهرگان در سنت‌هاي ايراني خاطرنشان کرد: نام‌گذاري روزها و ماه‌ها و برگزاري جشن‌هايي در پيوند با اين نام‌ها، بخشي از نظام فرهنگي ايرانيان باستان بوده است؛ سنتي که نشان مي‌دهد جشن‌ها در زندگي ايرانيان جايگاهي نهادينه داشته‌اند و با نگاه آنان به طبيعت، زمان و زندگي اجتماعي پيوند خورده‌اند.
شاهنامه؛ دعوت به خردمندي و دادگري
مکتبي با اشاره به داستان فريدون در شاهنامه، اين شخصيت اسطوره‌اي را نمادي از دادگري، نيک‌انديشي و اعتدال دانست و گفت: فردوسي در روايت پادشاهي فريدون، مجموعه‌اي از آموزه‌هاي اخلاقي و انساني را پيش روي مخاطب قرار مي‌دهد که همچنان براي نسل امروز راهگشاست. وي با اشاره به ابيات فردوسي درباره جشن مهرگان و برپايي آيين‌هاي شادي، اظهار کرد: در جهان‌بيني فردوسي، خرد و دادگري در برابر بدي، بيداد و آز قرار مي‌گيرند. جشن مهرگان در روايت شاهنامه، علاوه بر شادي و سرور، با مفاهيمي همچون داد، نوسازي جهان و غلبه خرد بر بدي پيوند دارد. او با تأکيد بر ضرورت بازخواني درست مفاهيم ادبي افزود: شناخت واژگان و اصطلاحات متون کهن به ما کمک مي‌کند از برداشت‌هاي سطحي فاصله بگيريم و معناي عميق‌تري از انديشه و فرهنگ ايراني به دست آوريم.
آز و طمع؛ دشمنان آرامش انسان
اين روزنامه‌نگار با اشاره به داستان فريدون و آموزه‌هاي اخلاقي شاهنامه، آز و طمع را از مهم‌ترين موانع آرامش و سعادت انسان دانست و گفت: يکي از پيام‌هاي اساسي انديشه ايراني، ضرورت مهار خواسته‌هاي بي‌پايان و پرهيز از حرص و طمع است؛ زيرا دنيا همواره در حال دگرگوني است و دلبستگي افراطي به داشته‌هاي ناپايدار مي‌تواند زمينه‌ساز اندوه و ناآرامي شود.
مکتبي با استناد به ابيات مشهور فردوسي درباره فريدون تصريح کرد: نيکويي و بزرگي انسان، نه به تبار و ظاهر، بلکه به داد و دهش او وابسته است. فردوسي در اين زمينه مي‌گويد:
«فريدون فرخ‌فرشته نبود
ز مشک و ز عنبر سرشته نبود
به داد و دهش يافت آن نيکويي
تو داد و دهش کن فريدون تويي»
وي ادامه داد: پيام اين ابيات روشن است؛ هر انساني مي‌تواند با دادگري، بخشندگي و رفتار نيک به بزرگي و منزلت انساني دست يابد. فضيلت، امتيازي موروثي نيست، بلکه در کردار و منش انسان شکل مي‌گيرد.
ضرورت پيوند نسل جوان با ادبيات کلاسيک
مکتبي در بخش ديگري از سخنان خود، بر ضرورت آشنايي نسل جوان با ميراث ادبي و فرهنگي ايران تأکيد کرد و گفت: شاهنامه، آثار سعدي و اشعار حافظ صرفاً آثاري متعلق به گذشته نيستند، بلکه منابعي سرشار از معرفت، حکمت و تجربه‌هاي انساني‌اند که مي‌توانند در زندگي امروز نيز الهام‌بخش باشند.
وي با اشاره به اهميت مطالعه عميق و مستمر افزود: جوانان بايد کتاب‌ها را با دقت بخوانند، درباره مفاهيم آن‌ها تحقيق کنند و از ظرفيت‌هاي پادکست‌ها و ديگر ابزارهاي آموزشي براي افزايش دانش خود بهره ببرند. آشنايي با ميراث فرهنگي زماني ارزشمندتر مي‌شود که به تقويت انديشه انتقادي، رشد اخلاقي و مسئوليت‌پذيري اجتماعي بينجامد.
اين پژوهشگر همچنين با يادآوري مفاهيمي از شعر سهراب سپهري، بر اهميت وسعت نظر، سخت‌کوشي و فروتني تأکيد کرد و اين ويژگي‌ها را از عوامل مؤثر در رشد فردي و دستيابي به زندگي رضايت‌بخش دانست.
وي در پايان، با آرزوي شادي، تندرستي و روشن‌رواني براي اعضاي تحريريه کودک و نوجوان روزنامه گلشن مهر، خاطرنشان کرد: پيام مشترک جشن‌هاي ايراني، از مهرگان و نوروز تا سده، دعوت به خردمندي، راستي، دادگري، بخشندگي و دوري از آز است؛ آموزه‌هايي که با به‌کارگيري آن‌ها در زندگي فردي و اجتماعي مي‌توان به جامعه‌اي اخلاقي‌تر و انساني‌تر دست يافت.