ابراهيم مهدوي

ايام فاطميه فرصتي براي بازخواني شخصيت بانويي است که نام و يادش پس از قرن‌ها همچنان در تاريخ و فرهنگ اسلامي زنده است. حضرت فاطمه زهرا (س)، دختر پيامبر اسلام (ص)، همسر امام علي (ع) و مادر امام حسن (ع)، امام حسين (ع) و حضرت زينب (س)، شخصيتي چندبُعدي دارد که شناخت او را نبايد به يک مناسبت مذهبي يا صرفاً جنبه سوگواري محدود کرد.

شخصيت فاطمه (س) داراي ابعاد گوناگوني است.

الف) بعد معرفتي:

يکي از برجسته‌ترين ابعاد شخصيت حضرت زهرا (س)، معرفت و آگاهي ديني اوست. خطبه فدکيه نمونه‌اي از دانش قرآني، قدرت استدلال، شناخت مباني اعتقادي و آگاهي اجتماعي ايشان است. اين خطبه نشان مي‌دهد که زن در فرهنگ اسلامي مي‌تواند صاحب انديشه، تحليل و بيان باشد و در برابر مسائل جامعه موضعي آگاهانه اتخاذ کند.

ب) بعدسياسي واجتماعي :

در عرصه اجتماعي و سياسي نيز حضرت فاطمه (س) پس از رحلت پيامبر اسلام، درباره موضوعاتي همچون فدک، حقوق اهل‌بيت و تحولات جامعه اسلامي ديدگاه خود را بيان کرد. اين حضور را مي‌توان جلوه‌اي از مسئوليت‌پذيري اجتماعي و دفاع از باورها و حقوق دانست؛ موضوعي که در سنت تاريخي و اعتقادي شيعه جايگاه ويژه‌اي دارد.

ج) بعد خانوادگي

در کنار اين ابعاد، نقش خانوادگي ايشان نيز اهميت فراوان دارد. زندگي مشترک با امام علي (ع)، بر پايه ايمان، محبت، همکاري و ساده‌زيستي استوار بود. تربيت فرزنداني چون امام حسن (ع)، امام حسين (ع) و حضرت زينب (س) نيز نشان‌دهنده جايگاه خانواده در انتقال ارزش‌هاي اخلاقي و فرهنگي و پرورش نسل‌هاي اثرگذار است. از منظر جامعه‌شناختي، خانواده نخستين نهاد جامعه‌پذيري و تربيت انسان است؛ اما اين نقش مهم نبايد به معناي محدود کردن استعدادهاي علمي و اجتماعي زنان تلقي شود. همان‌گونه که حضور اجتماعي زنان نيز نبايد در تقابل با ارزش و اهميت خانواده قرار گيرد. تجربه تاريخي حضرت زهرا (س) زمينه‌اي براي تأمل در امکان جمع ميان مسئوليت خانوادگي، معرفت و مشارکت اجتماعي فراهم مي‌کند. البته شرايط تاريخي زندگي ايشان را نبايد عيناً با مناسبات جامعه امروز يکسان دانست؛ بلکه بايد ارزش‌هاي قابل استخراج از سيره ايشان را متناسب با نيازهاي زمان بازخواني کرد. سوگواري براي حضرت فاطمه زهرا (س) در فرهنگ شيعي، تنها يادآوري يک فقدان تاريخي نيست؛ بلکه فرصتي براي پاسداشت محبت به خاندان پيامبر، بازخواني مظلوميت اهل‌بيت در نگاه شيعي و زنده نگه‌داشتن ارزش‌هايي همچون عدالت، حق‌طلبي، معنويت و کرامت انساني است.امروز بيش از هر زمان به بازانديشي درباره جايگاه خانواده، تربيت نسل جوان، اخلاق اجتماعي و مشارکت زنان در پيشرفت جامعه نياز داريم. از اين رو، فاطميه نبايد صرفاً به مراسم سوگواري محدود بماند، بلکه بايد فرصتي براي شناخت انديشه و سيره آن حضرت و پيوند دادن آموزه‌هاي ايشان با مسائل واقعي جامعه باشد.

فاطمه زهرا (س) را مي‌توان نماد پيوند معرفت، خانواده و مسئوليت اجتماعي دانست؛ بانويي که شناخت شخصيت او به ما مي‌آموزد جامعه مطلوب، هم به خانواده‌اي مستحکم نياز دارد، هم به انسان‌هايي آگاه و هم به مشارکت مسئولانه و آگاهانه زنان و مردان در ساختن آينده. بزرگداشت فاطمه (س) زماني به معناي واقعي خود نزديک مي‌شود که از ستايش و سوگواري فراتر رويم و در زندگي فردي و اجتماعي، از انديشه و منش او بياموزيم.