سه راهکار کاهش سيلاب شهري


یادداشت |

 

سيد محسن حسيني(برساووش)

بلاياي طبيعى  به عنوان جزئى از زندگى جوامع بشري محسوب مي‌شوند و در اين ميان سيل، پديده‌اي طبيعى است كه به عنوان يك واقعه اجتناب‌ناپذير پذيرفته شده و از ميان بلاياي طبيعى، بيشترين پتانسيل آسيب‎رساني متعلق به آن است. يك سوم كل خسارت ناشي از بلاياي طبيعى را سيل به وجود مي‎آورد و دو سوم جمعيت جهان تحت تأثير سيل هستند. پس از ايجاد و توسعه شهرها، به دليل تغييرات شديدي که در آبراهه‌ها، نفوذپذيري خاک، تراکم جمعيت و ده‌ها مولفه ديگر به وجود مي‌آيد، دبي سيلاب چندين برابر زمان قبل از توسعه مي‌شود، لذا ضمن اينکه در صورت تصميم به ايجاد شهرهاي جديد و يا توسعه شهرهاي فعلي، بايد سيستم‌هاي جمع‌آوري و دفع سيلاب محدوده شهر را طراحي و اجرا کرد، بلکه لازم است روش‌هايي با هدف «کاهش رواناب‌هاي شهري» را به مورد اجرا گذاشت که در اين خصوص در رسانه هاي گفتاري و مکتوب مختلف و در محافل علمي، جلسات اجرايي و ديدار با شهرداران به تفصيل سخن گفته ام و قصد تکرار آن را ندارم ولي به بخش کوچک و موثري از آن مي پردازم. در استان گلستان 37 شهر (به ترتيب از شرق به غرب استان شامل: گليداغ، مراوه‌تپه، فراغي، کلاله، صادق‌آباد، گاليکش، ينقاق، دوزين، مينودشت، القجر، نوده‌خاندوز، آزادشهر، نگين‌شهر، گنبدکاووس، کرند، اينچه‌برون، راميان، تاتارعليا، دلند، خان ببين، علي‌آبادکتول، مزرعه‌کتول، سنگدوين، فاضل‌آبادکتول، قرق، سرخنکلاته، جلين، گرگان، انبارالوم، آق‌قلا، سيمين‌شهر، گميش‌تپه، کردکوي، سيجوال،  بندرترکمن، بندرگز و نوکنده) وجود دارد که جمعيتي بالغ بر يک‌ميليون و دويست هزار نفر (60 درصد جمعيت استان) در آنها ساکن هستند و از غالب آنها رودخانه‌ عبور مي‌کند (حدود 700 کيلومتر از رودخانه‌هاي استان در مجاورت يا ميان شهرها و روستاها جريان دارد.)، لذا توجه بيشتر به مقوله «مديريت سيلاب شهري» ضرورتي بديهي، فوري و دقيق به شمار مي‌آيد.«سيلاب شهري» و به ويژه تند سيلاب‌ها که بسيار سريع و مخرب عمل مي‌کنند، بسياري از شهرهاي جهان را تهديد کرده و موجب ايراد خسارات مستقيم و غيرمستقيم مي‌شود. در اين بين دو عامل "تغييرات اقليمي" که موجب افزايش معنا دار شدت بارش هاي نقطه اي شده و "شيب بالاي شهرهاي کوهپايه اي"، موجب جاري شدن رواناب با دبي بالا و با مدت زمان کم در شهرها شده و آسيب‌ها و اختلالات جدي را بوجود مي آورد. شهرداري ها قبل از بارش باران، کم و بيش با لايروبي و پاکسازي کانال‌ها و مسيرهاي هدايت آب‌هاي سطحي، براي مديريت اين شرايط و پيشگيري از وقوع سيلاب و حوادث احتمالي اقدامات لازم را انجام مي دهند. اين تلاش‌ها معمولا سبب مي شود از وقوع حوادث گسترده و تحميل خسارات مادي قابل‌توجه به شهروندان جلوگيري شود.  از جمله راهکارهاي حل و يا تخفيف اين مشکل، کاهش رواناب از مبدا و يا از نيمه‎هاي راه است. مبناي اين راهکارها اين است که قبل از اينکه رواناب جاري شود و يا در نيمه راه خود، به نحوي حذف شده و به رواناب سطحي تبديل نشود. در اين راستا پيشنهادهايي چند براي متوليان شهرسازي استان و نيز شهرداران محترم، بويژه شهر گرگان بعنوان وسيعترين شهر استان (با محدوده 3676 هکتار) ، و بيشترين جمعيت (جمعيت روز بالغ بر 500 هزار و جمعيت شب بيش از 400 هزار نفر) ارائه شده است که ذيلا به بخشي از ان پرداخته مي شود. اين راهکارها نه تنها از مشکلات سيلاب‌‎هاي شهري مي‎کاهد، بلکه به اهداف ديگري مانند تغذيه آبخوان‎هاي زيرزميني و کاهش آلودگي منابع آب نيز توجه دارد.

1-  کاهش سطوح نفوذناپذير پياده‎روها، از طريق استفاده از سنگفرش‎هاي پازلي که بر روي بستري از ماسه‎بادي فرش مي‎شود و بين هر دو قطعه، فضايي خالي وجود دارد که با ماسه و يا پوشش گياهي پر شده و به آب اجازه مي‎دهد به جاي روان شدن، از خلال سطح مفروش نفوذ کند، راهکاري در کاهش رواناب به شمار مي‎رود.

2- حفر چاه‎هاي جذبي جهت تغذيه رواناب ناشي از بارندگي در برخي معابر در شهرهاي کوهپايه اي که بر روي آبرفتهاي دانه درشت ايجاد شده اند (مانند خيابانهاي ولي عصر، شهدا، گلشهر، امام رضا، شهيد رجايي، ايرانمهر و ... شهر گرگان‌)‌ موجب مي شود آب باران به جاي روان شدن، در اين چاه‎ها به دام افتاده و آبخوان‎ها را تغذيه کند. مطالعه محل و عمق چاهها، مشخصات فني، نحوه اجرا و رعايت مسائل ايمني در حفر و بهره‎برداري اين چاه‎ها ضروري است.

3- در خيابان هاي عمود بر شيب، لازم است قطعاتي از بلوارها و جداکننده هاي خيابان در فواصل مشخص برداشته و تسطيح شود تا مجراهايي براي عبور آب دوسوي خيابان ايجاد گردد. در اين صورت شاهد تقسيم ميزان بوده و ارتفاع آب کاهش مي يابد.اميد است شهرداران محترم استان گلستان با حمايت شوراهاي اسلامي شهرها، فرمانداران، مديران استانداري و وزارت کشور، با همکاري دستگاه‌هاي ذيربط و ذيمدخل، به اين مهم در کليه شهرها پرداخته و شاهد شهرهايي امن در برابر اغلب سيل‌هاي به وقوع پيوسته باشيم.اگر بشر، سكونتگاهها و دارايي هاي خود را بدون دفاع در معرض هجوم سيل قرار ندهد، سيل به خودى خود بلا به شمار نمي‌آيد و چنانچه همزيستي مسالمت‎آميز با سيل در شهرها، روستاها و کل سطح حوضه‎هاي آبريز در دستور کار مديران و کارشناسان و آحاد مردم قرار گيرد، استاني به مراتب امن‎تر و زيباتر خواهيم داشت.

 

کارشناس مسائل آب